İşçinin, günlük çalışma saatleri dışında fazla çalışma yap­ması 4857 sayılı Kanunun 41 inci maddesi uyarınca fazla çalışma ücreti al­masını, aynı zamanda görev alanı dışında bir yere görevlendirilmesi halinde de 6245 sayılı Harcırah Kanununun 3’üncü maddesinin (d) bendi gereğince harcırah verilmesini gerektirir. Harcırah, bir kişinin görev nedeniyle başka bir yere gönderilmesi veya görev yerinin değiştirilmesi sonucunda oluşan giderlerini karşılamak amacıyla yapılan ödemedir.

Yargıtay, harcırah (yolluk) ile TIR şoförlerine sefer başına ödenen se­fer primini farklı iki ödeme olarak kabul etmiştir. Harcırah, ücretten sayılmaz ve fazla çalışma hesabına katılmaz. Bu nedenle harcırah alarak çalışan işçiye, çalıştığı süre için ücretinin %150 zamlı olarak fazla çalışma ücreti ödemesi gerekmektedir. TIR şoförlerinin aldığı sefer primi ise ücretin içinde kabul edilir ve ücret ile birlikte toplanarak çıplak ücret bulunarak, bu toplam ücretin %50 zamlı kısmının fazla çalışma saati başına ödenmesi gerekir. Sonuç ola­rak, servis çalışanlarının gittiği şehirlerdeki çalışmaları için aldığı ödemenin harcırah (yolluk) olduğu açıktır. Yargıtay’ın yerleşmiş içtihatları gereği harcı­rah ücretten sayılmaz ve fazla çalışma ücretinin içinde kabul edilmez. İşçinin işyerinden başka yerlerde geçici görevle gönderilirken aldığı harcırahın fazla çalışma ücretine mahsup edilmesi mümkün değildir” [1].

Yargıtay başka bir kararında da “Somut olayda, hükme esas alınan bilirkişi raporunda, taşıt görev emirleri düzenlenen günlerde geçici görev yollukları düzenlenip ödendiği bir nevi fazla çalışmanın da karşılanmış olduğu, davacının normal koşullarda haftanın 5 gününde 08:00-17:00, Cumartesi günleri de 08:00- 13:00 saatleri arasında çalıştığı ve fazla mesai yapılmadığı, dosyaya sunulan kayıtlara göre örneğin işyeri merkezi dışına saat 09:00-10:00 gibi gönderilen davacının dönüşünün 18:00-19:00’a sarkmasının fazla mesai yaptığını göstermediği, günde 11 saat haftada 45 saati aşan çalışma olmadığı belirtilmiş ise de, hesaplama yöntemi hüküm kurmaya ve denetime elverişli değildir. Öncelikle 6245 sayılı Harcırah Kanunu madde 39’a göre ödenen geçici görev yollukları fazla çalışma karşılığı olarak ödenmemektedir. Bu nedenle fazla çalışma alacağı olup olmadığının belirlenmesinde dikkate alınması hatalıdır. Bu kabul ve her hafta normal mesainin hafta için 5 gün 08.00-17.00, Cumartesi günleri 08.00-13.00 olduğu esasına göre ve taşıt görev emri bulunan günler için bu belgelerdeki mesaiye erken giriş ve mesaiden geç çıkışlar da eklenerek günlük çalışma süresi bulunup ara dinlenme süresinin düşümü ile haftalık 45 saati yada günlük 11 saati aşan çalışma olup olmadığı belirlenerek sonuca gidilmelidir. Bir başka deyişle, hesaplama yapılırken taşıt görev emirlerinin düzenlendiği günler için örneğin göreve saat 10.00 da çıkılmış ise bile mesainin saat 8.00 de başladığı kabul edilerek ve taşıt görev emirlerindeki dönüş saati mesai bitimi olan 17.00 öncesi ise mesai bitimi 17.00 olarak, dönüş saati mesai bitiminden sonra örneğin 19.00 ise taşıt görev emrindeki 19.00 olan bu dönüş saati esas alınarak günlük ve haftalık çalışma süresi her hafta için ayrı ayrı hesaplanmalıdır.
Mahkemece belirtilen yönleri kapsayacak şekilde alınacak denetime elverişli ek rapor ve tüm dosya kapsamına göre davacının fazla çalışma yapıp yapmadığı belirlenmeli ve fazla çalışma yapıldığının tespiti halinde tüm çalışma döneminin kayıtlar ile ispatlanmadığı dikkate alınarak uygun makul bir oranda indirim yapılması gerektiği gözetilmelidir. Bu yönler üzerinde durulmadan yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir”[2].

Ancak salt gidiş-dönüş yolculuğu bakımından, fazla çalışma ücreti talebini reddeden bir Yargıtay kararı vardır. Nitekim Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 09.06.1994 tarihli, E.1994/3904, K.1994/8874 sayılı kararına göre, “Davacı, asıl görev yerinin dışında görevlendirildiği için kendisine 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre harcırah ödendiği gibi görev yaptığı fazla mesaileri karşılığında ihtirazi kayıt ileri sürülmeksizin almıştır. Bu durumda davacının geçici olarak görevlendirildiği yerlere gidip gelmek için yolda geçen süreler için de fazla mesai ücreti talep etmesi mümkün değildir”.

Sonuç itibariyle, 6245 sayılı Harcırah Kanunu kapsamında harcırah ödenerek geçici görevlendirilen işçinin, günlük çalışma süresini aşan yolculuk süreleri için ayrıca fazla çalışma ücreti isteyip isteyemeyeceği tartışmalı olmakla birlikte, Yargıtay’ın yerleşmiş içtihatları gereği harcı­rahın ücretten sayılmayacağı ve fazla çalışma ücretinin içinde kabul edilemeyeceği aşikardır. İşçinin işyerinden başka yerlerde geçici görevle gönderilirken aldığı harcırahın fazla çalışma ücretine mahsup edilmesi de mümkün değildir. Elbette ki görevlendirildiği yerde fiilen fazla çalışan işçi, harcırahın yanında fazla çalışma ücretine de hak kazanacaktır. Çünkü harcırah görev nedeniyle oluşan giderleri karşılığı; fazla çalışma ücreti ise fazla çalışmanın karşılığıdır.

www.incirogludanimanlik.com sayfasında yayımlanan blog yazıları, hakemli makale formatında olmayıp bilgi verme amaçlıdır. Kesinlikle hukuki mütalaa ya da tavsiye niteliğinde değildir.

[1] Y9HD.28.4.2016 T., E.2014/36560, K.2016/10792 Legalbank.

[2] Y22HD.08.03.2018 T., E.2018/637, K.2018/6297 Legalbank.